Altıncı Kelime
Müslümanların hayat‑ı ictimâiye-i İslâmiye’deki saâdetlerinin anahtarı meşveret-i şer'iyedir. وَاَمْرُهُمْ شُورٰى بَيْنَهُمْ âyet‑i kerîmesi, şûrâyı esâs olarak emrediyor. Evet nasıl ki, nev'-i beşerdeki “telâhuk-u efkâr” ünvânı altında, asırlar ve zamanların tarih vâsıtasıyla birbiriyle meşvereti, bütün beşeriyetin terakkiyâtı ve fünûnun esâsı olduğu gibi; en büyük kıt'a olan Asya’nın en geri kalmasının bir sebebi, o şûrâ-yı hakîkiyeyi yapmamasıdır.
Asya kıt'asının ve istikbâlinin keşşâfı ve miftâhı, şûrâdır. Yani, nasıl ferdler birbiriyle meşveret eder; tâifeler, kıt'alar dahi o şûrâyı yapmaları lâzımdır ki; üçyüz belki dörtyüz milyon İslâm’ın ayaklarına konulmuş çeşit çeşit istibdâdların kayıtlarını, zincirlerini açacak, dağıtacak; meşveret‑i Şer'iye ile şehâmet ve şefkat-i îmâniyeden tevellüd eden hürriyet-i Şer'iyedir ki, o hürriyet-i şer'iye; âdâb-ı Şer'iye ile süslenip garb medeniyet-i sefîhânesindeki seyyiâtı atmaktır. Îmândan gelen hürriyet‑i Şer'iye, iki esâsı emreder:
اَنْ لَا يُذَلِّلَ وَلَا يَتَذَلَّلَ مَنْ كَانَ عَبْدًا لِلّٰهِ لَا يَكُونُ عَبْدًا لِلْعِبَادِ
وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ
نَعَمْ اَلْحُرِّيَّةُ الشَّرْعِيَّةُ عَطِيَّةُ الرَّحْمٰنِ
Yani: Îmân bunu iktiza ediyor ki; tahakküm ve istibdâd ile başkasını tezlil etmemek ve zillete düşürmemek ve zâlimlere tezellül etmemek… Allah’a hakîki abd olan, başkalara abd olamaz. Birbirinizi – Allah’tan başka – kendinize Rab yapmayınız! Yani, Allah’ı tanımayan; herşeye, herkese nisbetine göre bir rubûbiyet tevehhüm eder, başına musallat eder. Evet, hürriyet‑i Şer'iye; Cenâb-ı Hakk’ın Rahmân, Rahîm tecellîsiyle bir ihsânıdır ve îmânın bir hàssasıdır.
فَلْيَحْيَى الصِّدْقُ وَلَا عَاشَ الْيَأْسُ فَلْتَدُمِ الْمَحَبَّةُ وَلْتَقْوَى الشُّورٰى
اَلْمَلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰى وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى
Yaşasın sıdk! Ölsün ye's! Muhabbet devam etsin! Şûrâ kuvvet bulsun! Bütün levm ve itâb ve nefret, hevâ hevese tâbi olanlara olsun. Selâm ve selâmet hüdâya tâbi olanların üstüne olsun. Âmîn…